موسیقی سنتی ایران در دوران هخامنشی

موسیقی مذهبی
بر اساس نوشته های هردوت مورخ یونانی، مغان هخامنشی بدون همراهی ساز با نای سرودهای مذهبی می¬خواندند و از این نظر، نه مثل سرودخوانان بابلی و آشوری بودند و نه تحت تاثیر اقوام سامی. موسیقی این سرودها صرفاً موسیقی آوازی بود و نه موسیقی سازی.
مشاهده می کنید که پرهیز از استفاده از ساز وآلات در موسیقی مذهبی از ادوار گذشته تاریخی وجود داشته و اثرات آن تا به امروز به چشم می خورد. مسئولیت اجرای سرودهای مذهبی با موبدان خوش آواز بوده و به قول “استرابو” دانشمند یونانی این نغمه ها منحصر به مفاخر پهلوانی و مناجات با یزدان بوده است. شایان ذکر است که امروزه بازمانده هایی از این آیین کهن هنوز هم در فرهنگ ایران دیده می شود.
هردوت هم چنین می نویسد: ” ایرانیان برای قربانی در راه خداوند ومقدسات خود، کشتارگاه و آتشکده ندارند و بر قبور مردگان شراب نمی پاشند، در عوض یکی از پیشوایان مذهبی حاضر می شود و یکی از سرودهای مذهبی را می خواند.”

موسیقی رزمی
اما در دوران هخامنشی نوع دیگری از موسیقی هم موجود بوده است. یکی از انواع دیگر، موسیقی جنگی یا رزمی بوده است. گزنفون دیگر مورخ یونانی در کتاب “سیروپیدیا” می نویسد: “کورش کبیر به عادت دیرینه، در موقع حمله به ارتش آشور سرودی را آغاز کرد و سپاهیان او با صدای بلند آن را می خواندند و بعد از پایان سرود، آزادمردان با قدم های مساوی و منظم به راه افتادند. کورش در وقت حمله به دشمن سرود جنگی را آغاز کرد و سپاهیان با او هماهنگ شدند. سپس کورش برای حرکت سپاه دستور داد. سربازان با شنیدن صدای شیپور قدم بردارند و حرکت کنند، زیرا صدای شیپور علامت حرکت است.”
این سروده ها برای برانگیختن حس شجاعت و دلیری سربازان اجرا می شد و گزنفون اضافه می کند که: “کورش از کشته شدن سربازان طبری و طالشی مغموم شد و برای مرگ سربازان مازندرانی و طالشی سرودی خواند و این همان سرودی است که در ادوار بعد از مراسم موسوم به “مرگ سیاوش” خوانده می شد.”
این مراسم هنوز هم در بین بسیاری از طوایف ایرانی وجود دارد و به نام “سوگ سیاوشان” یا “سووشون” معروف است و بقایای این آیین قدیمی حتی در مراسم آئینی ایران بعد از اسلام نیز دیده می شود.
از دوران هخامنشی سازهایی باقیمانده است از آن جمله می توان به کرنا، نی، شیپور، کوس (نوعی ساز ضربی)، درای و سنج اشاره کرد. در سال ۱۳۳۶ هجری شمسی در کاوش های تخت جمشید در حول و حوش آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی، یک شیپور فلزی به طول ۱۲۰ سانتی متر به دست آمد که شبیه کرنای است. قطر دهنه آن ۵۰ سانتی متر و جز سازهای جنگی محسوب می شود.

موسیقی مجلسی
موسیقی مجلسی یا بزمی از دیرباز در تمدن ایران وجود داشته است. آوازهای فراغت، سرودهای شادی و سرور در جلسات بزم به کار می رفت و سازهای ویژه و شیوه اجرای خاص خود را داشت. گزنفون و هردوت هر دو از این نوع موسیقی نام برده اند. دیگر مورخ یونانی “آتنه” در این باره می گوید: ” در جشن مهرگان که در حضور شاهنشاه هخامنشی برگزار می شد، نوازندگان و خوانندگان با اجرای برنامه¬هایی در مجلس شرکت می کردند و در اجرای آن جشن ها نقش اساسی داشتند.”
هردوت از وجود تعداد زیادی موسیقی دان در عصر هخامنشی یاد می کند و می نویسد که آن ها در دربار نیز زندگی می کردند و در روزهای جشن هم چون مهرگان، سده و نوروز و … به دربار خوانده می شدند و شادی و سرور بر پا می کردند. گزنفون نیز می نویسد: ” کوروش برای کیاخسار تعدادی از موسیقی دان ها را برگزید … اسکندر مقدونی از خزانه کورش ۳۲۰ راس اسب و آلات موسیقی بدست آورد… ”
و جالب این جاست که در سفرنامه فیثاغورث نیز به مراسم تاجگذاری داریوش اشاره شده است که: “حدود ۳۶۰ دختر خنیاگر (نوازنده یا خواننده) به آوازخوانی و نوازندگی می پرداختند.”

5 دیدگاه برای “موسیقی سنتی ایران در دوران هخامنشی”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *